1 Ekim'den itibaren akaryakıtta yapılan zamlar Türkiye ekonomisini nasıl etkileyecek

Kısaca

1 Ekim'de motorin için 3,60 lira zam; benzinde ise toplam 12,47 lira zam öngörülüyor. Benzinin ÖTV'si maktu tutara yükseltilirken KDV ile birlikte toplam zam oluşuyor. Vergi zamlarının ekim enflasyonuna doğrudan etki yapması ve akaryakıt politikasında kademeli geçiş ihtimali tartışılıyor.

Ana mesele

1 Ekim'den itibaren akaryakıt zamları enflasyon ve güven üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor.

Ne değişti?

Kısa vadede zamlar belirginleşirken, kademeli geçiş için formülün bugün belirlenmemiş olması dikkat çekiyor.

Beni nasıl etkiler?

Okuyucuya maliyet baskıları ve yatırım güveninde bozulma ihtimali yansıyabilir.

Ne oldu?

Motorin için aylık zam 3,60 lira; benzin için toplam zam 12,47 lira olarak açıklandı.

Neden şimdi?

1 Ekim’de geçerli olacak vergiler ve eşel mobil uygulamasının kaldırılması planı mevcut durumda uygulanıyor.

Neden önemli?

Tüketici maliyeti, enflasyon ve güven üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor.

Kimler etkileniyor?

• vatandaşlar
• sürücüler
• akaryakıt firmaları
• yatırımcılar

Sektör ve piyasa etkisi

Enerji piyasası üzerinde baskı ve finansal güven için baskın hareketler beklenebilir.

Riskler

• enflasyonun daha da yükselmesi
• tüketici güveninin düşmesi
• piyasal istikrarın zarar görmesi

Takip edilmesi gerekenler

• 1 Ekim sonrası fiyat hareketleri
• kademeli geçiş kararının alınması
• enflasyon verileri ve para politikası yönelimleri

Haberin tamamı

<p><strong>✓ Akaryakıt zamları eylül enflasyonunu doğrudan 0,35-0,40 puan etkileyecek. </strong><br /><strong>✓ Akaryakıtta 1 Ekim'de oluşan fiyatlar ay boyunca sabit kalırsa bu fiyatlar da ekim enflasyonuna yine doğrudan olmak kaydıyla 0,30-035 puan etki yapacak.</strong></p>

<p>Fon krizi ekonomideki tüm gelişmeleri adeta gölgeledi. Aslında yalnızca ekonomideki mi, her konudaki gelişmeler ya da olumsuzluklar gölgelendi.</p>

<p>Ama fon krizi de konuşulmayacak gibi değil; göz göre göre, davulla zurnayla Cumhuriyet tarihinin en büyük soygunlarından biri gerçekleştirildi. Doğrudan yarım milyona yakın, aile fertleriyle birkaç milyon kişi bu soygundan etkilendi. Dahası, bu soygun yüzünden sermaye piyasalarına olan güven ciddi ölçüde sarsıldı.</p>

<p>Fon krizinin gölgelediği ekonomik gerçekler arasında 1 Ekim’den geçerli olmak üzere akaryakıta gelecek vergi zamları en başta bulunuyor.</p>

<p>Motorinle ilgili vergi takvimi zaten çok önce açıklanmıştı. Buna göre motorine her ay 3 lira ÖTV zammı gelecek. ÖTV üzerinden de yüzde 20 oranında, yani 60 kuruş KDV alınacak ve toplam zam 3,60 lira olacak. 1 Ekim’deki motorin zammı bu düzeyde. Zam her ay bu şekilde devam edecek.</p>

<p>Akaryakıtta asıl zam benzine gelecek. Mevcut durumda benzindeki ÖTV 4,44 lira. Temmuz başında alınan karar uyarınca 1 Ekim’den itibaren eşel mobil uygulamasına tümüyle son verileceği için benzinin ÖTV’si maktu vergi tutarı olan 14,83 liraya yükseltilecek. Yani benzinin ÖTV’si maktu tutarla şu an alınanın farkı olarak 10,39 lira artacak. Vergiye vergi uygulamamak tabii ki olmaz! 10,39 liralık ÖTV’den yüzde 20 oranında 2,08 lira KDV alınacak ve böylece toplam zam 12,47 lirayı bulacak.</p>

<p>Tek seferde böylesine yüklü bir zam gelmesini önlemek için benzinde de motorinde olduğu gibi kademeli geçiş olanağı tabii ki var. Bunun için bir karar alınması gerekiyor. Şu satırların yazıldığı dün akşam üzerine kadar bu yönde bir karar söz konusu değildi. Zaten kademeli geçiş yönünde bir düşünce olmadığı da biliniyor.</p>

<p>Otogazda halen uygulanmakta olan ÖTV kilogram başına 9,22 lira. Otogazdaki maktu vergi ise yine kilogram başına 11,38 lira ve dolayısıyla 1 Ekim’de eklenecek tutar 2,16 lira. Bu tutara yüzde 20 KDV uygulanacak ve toplam artış 2,59 lira olacak.</p>

<p>Ancak kilogram başına 2,59 lira olan artış, litre bazında 1,48 liraya denk gelecek.</p>

<p>Eylül ayı ortalamasında benzin yüzde 11,5, motorin ise yüzde 14,8 zam gördü. Ay sonu fiyatlarına göre zam oranları çok farklı ama enflasyon hesaplamasında tabii ki ay ortalamasının fiyatları kullanılıyor.</p>

<p>Bu zam oranları eylül ayı enflasyonuna 0,35-0,40 puan arasında doğrudan etkide bulunacak. Dolaylı etkiyi hesaplamak ise pek mümkün değil.</p>

<p>1 Ekim’de gelecek zamlarla oluşacak fiyatlar ay boyunca değişmediği takdirde bu fiyatlar ekim ayının ortalamasına dönüşecek. Eylül ortalaması belli, ekim de bu şekilde belli olacağına göre ekim ayı enflasyonuna olan doğrudan etkiyi hesaplamak da mümkün.</p>

<p>1 Ekim zamlarından sonra ekim ayının ortalama fiyatı benzinde eylüle göre yüzde 17,8, motorinin fiyatı ise yüzde 6 artacak. Bu zamları söz konusu ürünlerin TÜFE’deki ağırlıklarını dikkate alarak enflasyona yansıtınca 0,30-0,35 arası bir etki bulunuyor.</p>

<p>Bir kez daha vurgulamakta yarar var; bu oranlar doğrudan etkiyi gösteriyor.</p>

<h2>Eylül enflasyonu ne olur?</h2>

<p>Eylül ayının haftaya pazartesi açıklanacak enflasyonunda tahminler ağırlıkla yüzde 2,2-2,4 aralığında. Yüzde 2’nin altı da pek beklenmiyor, 2,50’nin üstü de. Ancak bu oranlar tabii ki bir tahmin.</p>

<p>Ancak şu kesin görünüyor; bu eylülde geçen yılki oranın altında kalınacak. Geçen yılın eylülünde yüzde 3,23’lük bir TÜFE artışı kaydedilmişti. Bu yılki oranın daha düşük gelmesiyle yıllık oran da gerileyecek. Ağustos sonunda yüzde 31,51 olan yıllık artış, eylül oranının geçen yıldan düşük kalmasıyla bir miktar gerileyecek.</p>

<p>Bu gerileme yine dezenflasyon sürecinin devam ettiği şeklinde yorumlanacak. Bir yılı aşkın süredir yüzde 30’lara takılıp kalmış enflasyon var ve nasıl oluyorsa dezenflasyon devam ediyor.</p>

<p>Tabii ki burada hemen savaş ve bu yüzden enflasyonun 7 puan kadar yukarıda oluştuğu görüşü dile getirilecektir; bunda haklılık payı da hiç yok değil ama demek ki savaş olmasaydı enflasyon yüzde 24-25 olacaktı.</p>

<p>Peki yüzde 24-25 az mı, hele hele başlangıçta öngörülen yüzde 16’ya göre!</p>

<h2>Fon toz dumanı beklentileri bozacak </h2>

<p>Fon krizi yalnızca parasını kaptıran vatandaşları; bu krizden doğrudan etkilenen yarım milyon kişiyi ya da aileleriyle birlikte birkaç milyonu ilgilendirmiyor. Bu kriz ekonomiye olan güveni; özellikle de kamunun ekonomiyi düzenleme ve denetleme fonksiyonunda ortaya çıkan boşlukların çok büyük olabileceğini gösterdi. Bunun fiyatlama davranışlarına yansımaması beklenebilir mi?</p>

Kaynaklar

• Ekonomi Gazetesi