Motorin fiyatı litre başına 100 liraya çıktı: tarım ve nakliye maliyetleri üzerinde etkiler

Kısaca

Motorin litre fiyatı birçok kentte 100 liranın üzerine çıktı; İstanbul 100,33 lira, Ankara ve İzmir ise 101 lirayı aştı. 50 litrelik depo dolumu yaklaşık 5 bin liraya ulaşıyor ve 2026 net asgari ücretinin yaklaşık %18’ine denk geliyor. Fiyat artışı tarım, nakliye ve lojistik maliyetlerini etkileyebilir; etiketlere yansıma olasılığı değerlendiriliyor.

Ana mesele

Motorin fiyatlarındaki artış, tarım ve nakliye maliyetlerini yükselterek üretim ve perakende maliyetlerini baskılıyor.

Ne değişti?

Uzun vadede etiketlere yansıyabilir olası etkiler etkisiyle birlikte, maliyet baskıları devam edebilir.

Beni nasıl etkiler?

Okuyucular için yakıt maliyetlerindeki artışla günlük ulaşım ve tüketim giderleri baskılanabilir.

Ne oldu?

Motorin fiyatları yükseldi ve bazı şehirlerde litre başına 100 lirayı aştı.

Neden şimdi?

Söz konusu yükselişin 18 Eylül itibarıyla sektör fiyatlarına yansıdığı ve tüketici maliyetlerini etkilediği belirtiliyor.

Neden önemli?

Nakliye ve tarım maliyetleri genel fiyat baskısını güçlendirir, tüketici harcamalarını etkiler.

Kimler etkileniyor?

• Tır ve kamyon sürücüleri/taşımacılık firmaları
• Tarım sektörü operatörleri
• Perakende zincirleri ve dağıtım ağları
• Tüketiciler ve yolculuk maliyetleri

Sektör ve piyasa etkisi

Nakliye maliyetleri ilaçlama, lojistik ve üretim zincirlerinde baskı yaratabilir.

Riskler

• Fiyat dalgalanmaları devam ederse enflasyon üzerinde baskı artabilir
• Kısa vadede akaryakıt farkı etiketlere yansıyabilir
• Sözleşmeli taşıyıcılar maliyetlerini müşterilere aktarma ihtiyacı duyabilir

Takip edilmesi gerekenler

• Haberlerde fiyatların günlük hareketleri
• Şirketlerin taşıma maliyetlerini nasıl yönettiği
• Etiketlere yansımanın tüketim fiyatlarına etkisi
• Enerji politikalarında yeni adımlar

Haberin tamamı

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Türkiye'de motorinin litre fiyatı 17 Eylül'de yapılan zamla birçok kentte ilk kez üç haneye çıktı ve 100 lirayı aştı.

18 Eylül'de yayımlanan sektör fiyatlarına göre⁠, motorin İstanbul'un Avrupa yakasında 100,33 lira; Ankara ve İzmir'de ise istasyon fiyatları 101 liranın üzerine çıktı.

Litresi 100 liradan hesaplandığında 50 litrelik bir deponun dolumu 5 bin liraya ulaşıyor.

Yeni fiyatlarla 50 litrelik bir depoyu tek seferde doldurmak 28 bin liranın biraz üzerindeki 2026 net asgari ücretinin yaklaşık %18'ine karşılık geliyor.

BBC Türkçe'ye konuşan uzmanlara göre; motorin, kişisel araçların yanı sıra traktörlerde, kamyonlarda ve tırlarda kullanıldığı için fiyat artışı tarım ve nakliye maliyetlerini de etkiliyor.

Ürünler tarladan hale, depoya ve mağazaya gelene kadar birkaç kez taşınabiliyor; soğuk zincirde yakıta ek olarak elektrik maliyeti de oluşuyor.

Ancak pompadaki her artışın market fiyatlarına aynı gün ve aynı oranda yansıması beklenmiyor.

Nakliye şirketlerinin sözleşmeleri, stokların yenilenme süresi ve firmaların maliyeti kâr marjı gibi faktörler belirleyici oluyor.

Uzmanlar, eğer yüksek fiyat kalıcı olur veya artışlar tekrarlanırsa akaryakıt farkının etiketlere yansıyabileceğini değerlendiriyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek 16 Eylül'de yaptığı açıklamada, savaşın yol açtığı ekonomik şok olmasaydı, yıl sonu enflasyonunun %31,5 yerine %24,5 olabileceğini belirtmişti.

Zamların doğrudan etkisinin öncelikle karayolu taşımacılığında görülmesi bekleniyor.

TIR, kamyon, otobüs, minibüs, servis, taksi ve kurye işletmelerinde akaryakıt başlıca değişken giderlerden birini oluşturuyor.

Ücretleri tarifeyle belirlenen toplu taşıma ve servis işletmelerinin de zamdan etkileneceği değerlendiriliyor.

Tarımda traktör, biçerdöver, sulama pompaları ve ürünün pazara taşınması motorin kullanıyor.

Hasat döneminde yaşanan fiyat artışının hem mevcut hasadı hem de bir sonraki sezon çiftçilerin ekim tercihlerini etkileyebileceği belirtiliyor.

İnşaat, madencilik, küçük imalat ve jeneratör kullanan işletmeler de hem makine çalıştırma hem lojistik maliyeti üzerinden zamlardan etkileniyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek,16 Eylül'de katıldığı bir televizyon yayınında eşel mobil uygulamasının motorinde yıl sonuna kadar kısmen sürdürüleceğini, 2027 yılında ise devam etmeyeceğini söyledi.

"Eşel mobil sonuna kadar mazotta devam ediyor çünkü mazot rekabet gücünde önemli bir faktördür; taşımacılıkta, tarımda önemlidir" diyen Şimşek, ''Avrupa'da bir litre mazot 150 liranın altında değil. Bizde 100 lira civarı. Biz gerçekten vergiden feragat ettik" ifadesini kullandı.

Ancak Avrupa Komisyonu'nun 14 Eylül fiyatlarını içeren haftalık petrol bülteninde, Avrupa Birliği'nde (AB) vergiler dahil motorinin ağırlıklı ortalaması litre başına 2,15 euro olarak hesaplandı.

Motorinde ÖTV ağustos ayının ikinci yarısında sıfırlanmış, eylül için litre başına 3 TL olarak belirlenmişti.

Şimşek, ağustos ayında motorinde ÖTV sıfırlandığında da "vergiden feragat ettik" ifadelerini kullanmıştı.

Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) ise 13 Ağustos'taki açıklamasında⁠ da motorindeki ÖTV indiriminin yılın tamamına yayılması çağrısı yapmıştı.

Daha önce BBC Türkçe'ye konuşan Altınbaş Üniversitesi'nden Prof. Hayri Kozanoğlu, mazot fiyatlarının tarımsal üretimi doğrudan etkilediğini ve çiftçilerin girdi maliyeti artışından şikâyet ettiğini hatırlatmıştı .

Tarımda mazot yalnızca ürünün pazara taşınmasında değil; traktörle toprak hazırlama, ekim, ilaçlama ve hasada kadar tüm aşamalarda kullanılıyor.

Ayrıca bazı sulama pompalarından, ürünün hale veya fabrikaya götürülmesine kadar aynı üretim döneminde birkaç kez devreye giriyor.

Bu nedenle pompadaki artış çiftçinin hesabına tek seferde değil, üretimin farklı aşamalarında ekleniyor.

1.000 litre mazot 100 liradan 100 bin liraya mal oluyor; litre fiyatındaki her 1 liralık artış bu faturaya bin lira ekliyor.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği'ne (TZOB) göre, fiyat artışlarının etkisi ürüne ve bölgeye göre değişiyor.

Buğday, arpa gibi geniş arazide yetiştirilen hububatlarda çok büyük alanlar sürüldüğü için traktör uzun süre çalışıyor ve daha çok mazot harcanıyor.

Pamuk, mısır ve şeker pancarında ise ekim, ilaçlama, sulama, hasat gibi çok sayıda makine işlemi gerekiyor. Bu yüzden akaryakıt tüketimi daha da yüksek.

TZOB Ağustos ayı verileri, motorindeki fiyat baskısının, 100 liralık eşik aşılmadan önce de hızlandığını gösteriyor.

TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, ağustosta mazot fiyatının bir ayda %7, bir yılda %58'e yakın arttığını bildirdi.

Aynı veriler gübre, yem, elektrik ve bitki koruma ürünlerinde de yıllık artış yaşandığını; çiftçinin yalnızca yakıttan kaynaklanmayan birleşik bir girdi maliyetiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Edirne Lalapaşa Ziraat Odası Başkanı Taner Öztürk ise 16 Eylül'de yaptığı açıklamada, son artışın çiftçinin mazotu yoğun kullandığı döneme rastladığını söyledi.

Öztürk, bazı buğday üreticilerinin maliyetin altında satış yaptığını, buğday ve kanolada beklenen fiyatların alınamadığını belirtti.

BBC Türkçe'ye konuşan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Murat Kapıkıran, motorinin 100 lirayı aşmasının yalnızca yeni bir "psikolojik eşik" oluşturduğunu, çiftçinin üzerindeki maliyet baskısının ise uzun süredir devam ettiğini söylüyor.

Kapıkıran'a göre motorin fiyatındaki yükseliş, tarımdaki daha geniş bir yapısal sorunun parçası.

Gübre, tohum ve enerji gibi temel girdilerde ithalata bağımlılığın sürdüğünü belirten Kapıkıran, döviz kurundaki artışların çiftçinin maliyetine doğrudan yansıdığını söylüyor.

Girdi maliyetlerinin azaltılabilmesi için bu ürünlerin yerli üretiminin artırılmasını ve çiftçilerin kooperatifler aracılığıyla daha güçlü biçimde örgütlenmesini öneriyor.

Kapıkıran, kooperatiflerin yalnızca girdi temininde değil, ürünlerin pazarlanması ve çiftçinin finansmana erişiminde de rol üstlenmesi gerektiğini belirtiyor:

Haberin tamamı için kaynak bağlantısını ziyaret edin.

Kaynaklar

• BBC Türkçe