Ekonomi

Üretici küstürülmezse ayçiçeğinde üretim artacak, ithalat azalacak: Türkiye’nin bağımsızlığı için umut

29 Eylül 2026 07:40

Kısaca

Olay ve somut rakamlar: 2025/2026 sezonu ekim alanı 996 bin hektar, üretim 1,9 milyon ton; 2026’da üretim 2,3 milyon ton öngörülüyor; ithalat 1,3 milyon ton, ihracat 93 bin ton. Arka plan veya neden şimdi: iklim şartları ve su sorunu üreticiyi ayçiçeğine yönlendiriyor; fiyat/destek politikaları üretimi etkiliyor. Piyasa/iş dünyası sonucu ve izlenecek nokta: destekleme ve sulama yatırımları üretimi artırabilir, ithalat bağımlılığı azalabilir.

Ana mesele

Üretici küstürülmezse ayçiçeği üretimi artabilir, ithalat azalabilir.

Ne değişti?

Üretim artışı ve ithalat azalması öngörülüyor.

Beni nasıl etkiler?

Türkiye’nin ayçiçeği bağımlılığının azalması ve maliyet dengesi güçlenebilir.

Ne oldu?

Ayçiçeği üretim ve ticaretine ilişkin rakamlar kamu ve resmi kaynaklarda yer alıyor.

Neden şimdi?

Mevcut maliyet baskısı ve politika söylemleriyle üretici davranışları etkileniyor.

Neden önemli?

Üretimin artması ithalatı azaltabilir, dışa bağımlılık ve maliyet dengesi tartışmalarını etkiler.

Kimler etkileniyor?

Üreticiler
İthalatçı firmalar
Tarım politikalarını yöneten kamu kurumları
Tüketiciler

Sektör ve piyasa etkisi

Tarım ve gıda piyasalarında üretim artışı maliyet dengesi ve tedarik güvenliği üzerinde etkili olabilir.

Riskler

Destek politikalarının değişkenliği
Sulama altyapısının tamamlanmaması ihtimali
Dış finansman ve kur dalgalanmaları etkisi

Takip edilmesi gerekenler

Destek politikalarının uygulanması
Sulama yatırım projelerinin ilerleyişi
TÜİK ve ilgili kurumların üretim verilerindeki güncellemeler

Haberin tamamı

<p>Yıllardır yağlı tohumlarda dışa bağımlılığın azaltılması için çaba gösteriliyor. En azından kamuoyuna böyle mesaj veriliyor. Tarımda üretim planlaması kapsamına alınan ürünler arasında ayçiçeği, soya, kanola, aspir gibi yağlı tohum ürünleri var. Pamuk yağı ve mısır yağı nedeniyle pamuk ve mısır da bu kapsamda değerlendirildiğinde yağ elde edilen bitkilerin neredeyse tamamı planlama kapsamında.</p>

<p>Sadece üretim planlaması ile değil, iklim şartları ve su sorunu da çiftçileri ayçiçeği üretimine yönlendiriyor. Halen ayçiçeği üretiminin yaklaşık yüzde 70’i kuru tarım şartlarında yağışa bağlı olarak yapılırken yaklaşık yüzde 30’u sulu üretim şartlarında yapılıyor. Ayçiçeği, mısır, pamuk ve diğer alternatif ürünlere göre daha az su istiyor.</p>

<p>Geleneksel üretim bölgesi olarak kabul edilen Trakya ve Marmara Bölgesi dışında Ege, İç ve Güney Doğu Anadolu’da ayçiçeği üretimi son yıllarda artıyor. Ancak uygulanan fiyat ve destekleme politikası ile üretimi artıran çiftçi adeta cezalandırılıyor. Üretim maliyetleri artarken ayçiçeği fiyatı aynı oranda artmıyor. İthalatla üretimin, üreticinin önü kesiliyor. Sanki üretimin artması istenmiyor. Oysa üretici desteklense, özellikle Trakya’daki barajlar tamamlanarak ayçiçeği üretiminde sulama yapılsa ithalat gerek kalmadan Türkiye kendi ihtiyacını kendisi üretecek duruma gelir. Rusya ve Ukrayna bağımlılığından kurtulur.</p>

<h2>Türkiye’nin dünya ithalatındaki payı yüzde 44</h2>

<p>Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü’nün Temmuz 2026’da yayınladığı “Ayçiçeği” raporuna göre, Türkiye’de 2025/2026 sezonunda ayçiçeği ekim alanı 996 bin hektar, üretim ise 1,9 milyon ton olarak gerçekleşti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Bitkisel Üretim 1. Tahminine göre, 2026 yılında üretimin yüzde 16,2 oranında artışla 2,3 milyon ton olması bekleniyor.</p>

<p>Aynı rapora göre, Türkiye ihracatta 7. sırada yer alıyor. 2025/2026 sezonu 8 aylık verilere bakıldığında ayçiçeği tohumu ithalatı 1,3 milyon ton, ihracat 93 bin ton olarak gerçekleşti. Ayçiçeğinde kendine yeterlilik 2024/2025’de yüzde 63’e geriledi. 2024/2025 sezonunda Türkiye’nin dünya ithalatındaki payı yüzde 30,2 iken 2025/2026 sezonunda bu pay yüzde 44,5’e yükseldi.</p>

<p>Bu resmi veriler, Türkiye’nin ayçiçeği üretiminde dışa bağımlılığını net olarak ortaya koyuyor. Dünya ayçiçeği ithalatının neredeyse yarısını ithal eden Türkiye, elbette bunun hepsini kendi tüketimi için yapmıyor. Ayçiçeği çekirdeği veya ham yağ olarak yaptığı ithalatın bir bölümünü işleyerek yemeklik yağ olarak ihraç ediyor.</p>

<p>Türkiye İstatistik Kurumu ile sektörün ayçiçeği üretim rakamları arasında genellikle 500-600 bin ton fark olması dikkat çekiyor.</p>

<h2>ABD Tarım Bakanlığı, Türkiye ayçiçeği raporu yayınladı</h2>

<p>Amerika Tarım Bakanlığı geçen hafta “Türkiye Yağlı Tohumlar ve Ürünleri Yarı Yıllık Raporu” yayınladı. Rapor yağlı tohumlar adıyla yayımlansa da ayçiçeği, ayçiçeği yağı ve küspe konusu ayrıntılı olarak ele alınıyor. Bu rapordaki veriler, rakamlar daha güncel ve Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden farklı bir tablo ortaya koyuyor.</p>

<p>Raporun özetinde, Türkiye'nin 2026/2027 sezonunda ayçiçeği üretiminin öncesi sezona göre daha iyi olacağı ifade ediliyor. Ancak, Ağustos 2026 itibarıyla Karadeniz (Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle) ticaretindeki kargo trafiğinin neredeyse tamamen durması, Türkiye'nin ham ayçiçeği yağı ithalatına erişimini kısıtladığı, bunu telafi etmek için Türkiye’nin, iç tüketim açığını karşılamak ve ihracat amacıyla diğer tedarikçilerden daha fazla ayçiçeği tohumu ithal edeceği ifade ediliyor.</p>

<h2>Üretim Trakya’da azaldı, diğer bölgelerde arttı</h2>

<p>Amerika Tarım Bakanlığı(USDA) raporuna göre, Türkiye'nin 2026/2027 pazarlama yılı (Eylül-Ağustos) ayçiçeği ekim alanı, geçen yıla göre hafif bir artışla 770 bin hektara ulaşacağı tahmin ediliyor. Tarım Bakanlığı'nın yıllık raporunda yer alan tahminlere göre, bu artış öncelikle sulama imkânlarının sınırlı olduğu ve potansiyel su kısıtlamalarının bulunduğu Orta Anadolu, Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki çiftçilerin, Tarım Bakanlığı'nın Arazi Kullanımını Geliştirme Projesi (TAKE) gibi projelerinin desteğiyle ayçiçeği gibi kuraklığa dayanıklı ürünlerin üretimini artırmasından kaynaklanıyor.</p>

<p>Diğer bölgelerdeki ekim alanlarındaki artışa rağmen, normalde ülkenin ayçiçeği üretiminin yarısını oluşturan Trakya bölgesinde, ekim alanlarının geçen yıla göre yaklaşık yüzde 10 oranında azaldığı tahmin ediliyor. Geçen yılki kuraklığın yol açtığı kayıpların ardından, Trakya bölgesindeki çiftçiler daha iyi kâr marjları elde etme umuduyla tarlalarının bir kısmını arpa ve kolza ekimine dönüştürdüler. Ekim alanındaki küçük bir artışla birlikte, ülkenin büyük bölümünde gözlemlenen elverişli hava koşulları sayesinde ayçiçeği tohumu üretiminin 550 bin ton artışla 1 milyon 800 bin tona ulaşması bekleniyor. Geçen yılki kuraklık, özellikle Trakya bölgesinde önemli verim kayıplarına neden olmuştu.</p>

<h2>Rusya ve Ukrayna savaşı ithalatı olumsuz etkiliyor</h2>

<p>Rapora göre, 2026/2027 pazarlama yılında Türkiye’nin ayçiçeği tohumu tüketiminin, yerli tohum üretimindeki artış ve Karadeniz bölgesindeki gemi trafiğini etkileyen son gelişmeler doğrultusunda, yaklaşık 3,4 milyon ton olması bekleniyor. Türkiye, hem iç pazar hem de ihracat ihtiyaçlarını karşılayacak kadar yağlı tohum ve bitkisel yağ üretemediği için, başta Karadeniz ülkeleri olmak üzere büyük miktarlarda ayçiçeği yağı ve tohumuna bağımlıdır.</p>

Haberin tamamı için kaynak bağlantısını ziyaret edin.

Kaynaklar

Ekonomi Gazetesi

Üretici küstürülmezse ayçiçeğinde üretim artacak, ithalat azalacak: Türkiye’nin bağımsızlığı için umut · Mercek akışına dön